In Nederland is er geen landelijke koopzondag. Of winkels op zondag open mogen, bepaalt de gemeente waar de winkel staat. Vandaar dat de supermarkt in de ene stad elke zondag om tien uur zijn deuren opent, terwijl je in de buurgemeente voor een dichte deur staat.
Wat is een koopzondag precies?
Een koopzondag is gewoon een zondag waarop winkels open mogen. Het woord suggereert een uitzondering, en historisch klopt dat ook: vroeger waren winkels op zondag dicht, punt. Inmiddels zijn er in veel steden juist meer zondagen open dan gesloten, maar de term is blijven hangen.
De Winkeltijdenwet: de basisregel
De landelijke Winkeltijdenwet gaat ervan uit dat winkels op zondag gesloten zijn. Diezelfde wet geeft gemeenten alleen ook de bevoegdheid om daar via een eigen verordening van af te wijken. Een gemeente mag dus zelf beslissen of winkels op zondag open mogen, hoeveel koopzondagen er per jaar zijn, tussen welke tijden er opengegaan mag worden, en of dat voor de hele gemeente geldt of alleen voor bepaalde gebieden zoals het centrum.
Omdat die knoop lokaal wordt doorgehakt, lopen de regels tussen gemeenten flink uiteen.
Waarom heeft niet elke gemeente dezelfde regels?
Koopzondag is in veel gemeenteraden politiek gevoelig. Grote steden en toeristische plekken kiezen eerder voor volledige vrijheid, omdat economie en toerisme daar zwaar meewegen. In gemeenten met een sterke kerkelijke traditie liggen levensbeschouwelijke bezwaren juist op tafel, en gaan winkels op zondag vaak dicht. Daarnaast zijn er kleine ondernemers die zeven dagen per week open simpelweg niet volhouden, en bewoners van drukke winkelstraten die één rustige dag per week best fijn vinden.
Elke raad weegt dat anders af, en dat zie je terug in de verordening. Meer achtergrond over hoe de wet en de lokale bevoegdheden samenhangen, is te vinden bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.
Vier smaken die je in de praktijk tegenkomt
Ruwweg zijn er vier soorten gemeenten. In de eerste categorie mogen winkels elke zondag open, meestal tussen vaste tijden zoals 10.00 en 18.00 uur. In de tweede wijst de gemeente een beperkt aantal koopzondagen per jaar aan, bijvoorbeeld 12 of 24, en daarbuiten blijven de rolluiken naar beneden. Een derde variant is gebiedsgebonden: alleen winkels in het centrum of een specifiek gebied mogen open, de rest niet. En dan is er nog de categorie waar zondagsopening vrijwel nooit voorkomt, hooguit op een enkele bijzondere zondag per jaar.
De exacte regels van jouw gemeente staan in de plaatselijke Verordening Winkeltijden, meestal terug te vinden op de website van de gemeente.
Grote steden zijn meestal ruimhartig
In de vier grote steden zijn winkels op zondag vrijwel altijd open. Datzelfde geldt voor veel middelgrote steden met een uitgesproken winkelcentrum. Kleinere gemeenten en dorpen kiezen vaker voor een beperkter regime, en in sommige gemeenten met een sterke kerkelijke traditie gaan de winkels op zondag helemaal niet open.
Wil je zeker weten hoe het bij jou zit? Check de gemeentelijke Verordening Winkeltijden of de openingstijden per winkel.
Waarom is de ene supermarkt wel open en de andere niet?
Ook als de gemeente zondagsopening toestaat, betekent dat niet dat elke winkel meteen opengaat. Winkeliers mogen zelf beslissen of ze er gebruik van maken. Daarom kan het binnen dezelfde keten totaal verschillen: het filiaal in het stadscentrum is vrijwel altijd open (meestal van rond 10.00 tot 18.00 uur), terwijl een filiaal in een woonwijk van diezelfde stad de ene keer wel en de andere keer niet meedoet. In kleinere gemeenten zit de deur op zondag vaker dicht, afhankelijk van de lokale verordening. En zit je in een gemeente zonder koopzondag, dan blijft de winkel gesloten, wat het hoofdkantoor ook zou willen.
Check dus altijd de openingstijden van dat specifieke filiaal, en niet alleen de landelijke tijden van de keten. Anders sta je alsnog voor niks voor een dichte deur.
En hoe zit het met feestdagen?
Erkende feestdagen zoals Eerste en Tweede Kerstdag, Nieuwjaarsdag, Eerste en Tweede Paasdag, Koningsdag, Hemelvaartsdag en Pinksteren vallen onder een aparte regeling in de Winkeltijdenwet. Ook hier bepaalt de gemeente of winkels open mogen. In de praktijk hanteren veel gemeenten op de meeste feestdagen dezelfde regels als op een gewone zondag, maar dat gaat niet vanzelf. Op Eerste Kerstdag en Nieuwjaarsdag zijn de meeste winkels gewoon dicht, ook in gemeenten die verder ruim opengaan.
Voor de algemene regels rond openingstijden van winkels op doordeweekse dagen en zaterdag verwijst de Rijksoverheid naar dezelfde Winkeltijdenwet.
Waar vind je de regels van jouw gemeente?
Zoek op de website van je gemeente op “winkeltijden” of “koopzondag”, of pak de officiële Verordening Winkeltijden erbij. Openingstijden kunnen per vestiging afwijken, ook binnen dezelfde keten en zelfs binnen dezelfde gemeente. Twijfel je op het laatste moment? Bel de winkel of check de openingstijden op de site van het specifieke filiaal voordat je de deur uitgaat.